Áp lực làm con ngoan: khi con phải gồng mình cho vừa lòng cha mẹ

Áp lực làm con ngoan không ồn ào như một trận mắng. Nó lặng lẽ như một chiếc áo chật dần theo năm tháng. Có những đứa con lớn lên trong ánh mắt kỳ vọng của cha mẹ: học giỏi, ngoan ngoãn, không được sai. Đến một ngày, đứa con ấy nhận ra mình đã gồng quá lâu — mệt, mà không dám nói mệt. Bài viết này dành cho những người con đang gồng mình, và cho cả những bậc cha mẹ muốn thương con đúng cách hơn.

“Tự mình, làm điều ác,
Tự mình làm nhiễm ô,
Tự mình không làm ác,
Tự mình làm thanh tịnh.
Tịnh, không tịnh tự mình,
Không ai thanh tịnh ai!”

(Kinh Pháp Cú, kệ 165)

Vì sao con ngoan lại thấy mệt?

Đứa con ngoan thường học cách đoán ý người khác từ rất sớm. Nói điều cha mẹ muốn nghe. Làm điều cha mẹ muốn thấy. Dần dần, con quên mất mình thật sự muốn gì. Mỗi quyết định đều phải đi qua một câu hỏi: cha mẹ có vui không? Sống như vậy lâu ngày, lòng con chật chội. Con sợ làm cha mẹ thất vọng hơn sợ chính mình tổn thương. Nỗi sợ ấy theo con vào cả giấc ngủ. Có người đến tuổi bốn mươi rồi mà vẫn giật mình khi nghe tiếng điện thoại của cha mẹ.

Điều đáng buồn là cha mẹ thường không cố ý gây áp lực. Họ chỉ mong con có một đời sống tốt hơn đời họ. Nhưng kỳ vọng không được nói ra thành lời yêu thương, con sẽ nghe thành mệnh lệnh phải ngoan, không được sai.

Áp lực làm con ngoan — người trẻ Việt ngồi bên bàn học buổi sớm, gương mặt trầm tư bên chồng sách

Gồng mình để vừa lòng người khác có đáng không?

Không ai có thể sống thay cuộc đời của người khác. Cha mẹ có thể cho con nhiều thứ, nhưng không thể cho con sự bình an, nếu con không được sống thật với mình. Buông bớt kỳ vọng của người khác không phải là bất hiếu. Đó là cách con giữ lại chính mình để còn đủ sức thương cha mẹ lâu dài. Một người con kiệt sức vì gồng mình sẽ khó lòng hiếu thảo.

Dấu hiệu con đang gồng quá sức: căng thẳng trước kỳ vọng của cha mẹ, khó ngủ vì lo làm ai đó thất vọng, không còn nhớ lần cuối mình làm điều gì chỉ vì thích.

Áp lực làm con ngoan — bàn tay người mẹ đặt nhẹ lên vai người con trong sân nhà buổi sớm

Người con có thể làm gì cho chính mình?

Trước hết, hãy gọi tên cảm giác của mình: mình đang mệt, đang sợ, đang muốn được nghỉ. Gọi tên được cảm xúc, nó sẽ không còn điều khiển mình trong vô thức. Sau đó, hãy tập nói ra những điều nhỏ. Con muốn chọn ngành học này. Con cần một buổi tối cho riêng mình. Nói bằng giọng nhẹ nhàng, nhưng rõ ràng. Cha mẹ có thể chưa hiểu ngay. Một lời nói thật vẫn hơn mười năm im lặng.

Với cha mẹ, xin hãy thử một điều. Thay vì hỏi con đạt được gì, hãy hỏi con có vui không. Một câu hỏi như vậy có thể mở ra cả một cuộc trò chuyện mà gia đình chưa từng có.

Làm con ngoan là điều đáng quý. Nhưng ngoan đến mức đánh mất chính mình thì không còn là ngoan nữa. Đó là gồng. Không ai gồng cả một đời mà lòng vẫn an. Nếu bạn từng gồng mình để vừa lòng cha mẹ, điều gì đã giúp bạn thở nhẹ hơn?

Câu hỏi thường gặp

Làm con ngoan có gì sai mà lại gây áp lực?

Ngoan không sai. Áp lực đến khi con phải ngoan để được yêu thương, chứ không phải được yêu thương dù con có lúc chưa ngoan. Tình thương có điều kiện mới làm con mệt.

Muốn sống thật với mình có phải là bất hiếu không?

Không. Hiếu thảo là thương cha mẹ bằng một trái tim khỏe mạnh. Sống thật với mình giúp con giữ được sức khỏe ấy. Người con kiệt sức vì gồng mình khó mà hiếu thảo lâu dài.

Cha mẹ nên làm gì để con không cảm thấy bị ép phải ngoan?

Hãy khen con vì con là chính con, không chỉ vì thành tích. Hãy hỏi con có vui không, thay vì chỉ hỏi con đạt được gì. Và hãy cho con thấy cha mẹ vẫn thương con ngay cả khi con mắc lỗi.

Bài viết liên quan

Chấp nhận cha mẹ không hoàn hảo: chữa lành đứa trẻ trong lòng mình

Đừng so bì con mình với con người ta: thương con theo cách của con